Cumhuriyet’ten Günümüze Erdek Deniz Üssü ve Mayın Filosu Komutanlığı

Cumhuriyet’ten Günümüze Erdek Deniz Üssü ve Mayın Filosu Komutanlığı

19 Temmuz 1931 Donanma Gemileri Erdek’te

1939 yılında, donanma gemileri Erdek'te

Erdek’in, geçmişinden bu yana doğası ve konumu gereği denizcilik ile daima iç içe olup, donanmayla yakın ilişkisi bulunduğu gözlemlenmiştir.
Hollanda’da inşa edilerek, 9 Haziran 1928′de, Dolmabahçe’de gerçekleştirilen törenle donanmaya katılan I. ve II. İnönü denizaltı gemilerinin güvenle dalış eğitimi yapabilmeleri amacıyla deniz ticaret trafiği bulunmayan ve deniz derinliği elverişli eğitim alanı araştırmalarının sonunda, Erdek Körfezi’nin uygun olduğu sonucuna varılmış, denizaltı gemilerinin burada konuşlanması ve eğitim gerçekleştirmesi, Genelkurmay Başkanlığı’nca da uygun görülerek, emredilmiştir.
Alınan kararda, Erdek Körfezi’nin, dalış güvenliği için yeterli bir alan oluşturması, su derinliğinin istenen düzeyde bulunması ve her çeşit teknik arıza anında denizaltı gemisinin kaybına neden olmaması, önemli rol oynamıştır.
Buna paralel olarak Aydın Reis Ganbotu, Muini Zafer ve ardından Erkin ve Marmara gemileri, bölgede bulunan denizaltılara, “ana gemisi” görevini yerine getirmiştir.
1939 yılında gerçekleşen İkinci Dünya Savaşı’nda tarafsız kalınmasına karşın savaş, Türk Deniz Kuvvetleri’nin eğitim durumunu da etkilemiştir. Önce, Çanakkale Boğazı’na yakınlığı nedeniyle donanma, tüm mevcuduyla Erdek Körfezi’ne gönderilmiş ve bu durum, Erdek Körfezi’nin yalnızca denizaltı gemilerinin değil, donanmanın da eğitim alanı olarak belirlenmesinin yolunu açmıştır.

1962 yılında millî hücumbotların barışta ve seferde, NATO hücumbotlarının ise seferde lojistik gereksinimlerini karşılamak amacıyla Erdek İlçesi

Bu kapsamda donanma gemileri, 4 Eylül 1939 tarihinde Erdek’e gelmiş ve 1939-1940 yıllarını burada geçirmiştir. Bu dönemde donanmanın yılda bir kez gerçekleştirdiği Akdeniz, ya da Karadeniz gezisi kaldırılmış, fakat donanmanın eğitim alanı, Çanakkale Boğazı girişine dek uzatılmıştır.
Bununla birlikte, bakım ve onarım gereksinimleri kapsamında, Genelkurmay Başkanlığı’nın emriyle donanmanın, 5 Temmuz 1940 tarihinde yeniden Gölcük’e alınması süreci başlamıştır.
İkinci Dünya Savaşı döneminde tarafsız kalan Türkiye’nin, mevcut Deniz Komutanlıkları emrinde bulunan deniz/kara savaşı silâh ve araçları ile bu dönemde duyulan askeri gereksinimler, sağlanan yeni silâh ve araçlar oranında karşılanabilmiştir. Aynı savaş ve sonrasında duyulan savunma gereksinimleri, Deniz Komutanlığı, Üs Komutanlığı, Üs Komutanlığı ve Deniz İleri Üs Komutanlığı ismi altında yeni komutanlıkların açılmasını da gerektirmiştir.

Türkiye Cumhuriyeti donanma erkânı,yaptıkları stratejik inceleme ve donanma kapsamında oynadıkları stratejik savaş oyunları sonucunda Erdek’te bir Deniz Komutanlığı, Marmaris ve İskenderun’da birer ileri üs ve Karadeniz Ereğli’de de bir Deniz Komutanlığı açılmasının gerekli olduğunu değerlendirmişlerdir. Yapılan öneri sonucunda Genelkurmay Başkanlığı, bu deniz komutanlıkları ve ileri üslerin açılmasına karar vermiştir.

Çanakkale Boğazı’na yakın bir liman olması nedeniyle 24 Ekim 1942 tarihinde Erdek’te bir Deniz Komutanlığı açılmış ve Güverte Yarbay Arif Talu, Erdek Deniz Komutanlığı’na atanmıştır. Talu’nun görevi, donanma gemilerinin ikmâl ve eğitimlerini sağlamak olarak belirlenmiştir.
Ancak, Erdek Deniz Komutanlığı’nın ikmâl gereksinimlerini tamamlayabilmek için yeterli depo ve ikmâl teşkilâtı bulunmaması, bütçe ve malzeme yetersizliği nedenleriyle gerekli şekilde oluşumları, olası bir seferberliğin ilânına bırakılmıştır.

1978 yılında, Erdek Deniz Üssü

Karargâhı, kentte kiralanan bina içinde 1948 yılına dek çalışmalarını sürdüren Erdek Deniz Komutanlığı, Milli Savunma Bakanlığı’nın, 11 Haziran 1948 tarihli emri ile lağvedilmiştir.

Çınar mevkiinde bir kışla binası, revir, akaryakıt deposu, üzerinde su, akaryakıt ve elektrik devresi bulunan iskele, ambarlar, 1 adet dizel jeneratör dairesi ve İtalyan tipi hücumbotları kızaklayacak 2 kızak inşasına başlanmıştır. İnşaatların bitmesinin ardından, Kuzey Deniz Saha Komutanlığınca, 10 Nisan 1964 tarihinde personel atanması ve malzeme tahsisleri yapılarak, Erdek Deniz Komutanlığı yeniden faaliyete geçirilmiştir.
1965 yılında, Hücumbot Filotillası Komodorluğu, 2 adet NASTY Sınıfı hücumbot ile birlikte (P-330 Doğan ve P-331 Martı) Erdek’e nakledilince Deniz Komutanlığı’nın ismi, Hücumbot Filotillası Komodorluğu olarak değiştirilmiştir. 1968 yılında Hücumbot Filotillası Komodorluğu, İstanbul Boğazı’na intikal ettirilince birlik, yeniden Deniz Komutanlığı’na dönüştürülmüştür.
Mevcut 2 adet kızak, Fırtına (Jaguar) tipi hücumbotları kızaklama yeteneğine sahip olmadığından, yeni bir taş havuzun inşasına NATO ENF tarafından başlanmış ve 1971 yılında havuz ve buna bağlı onarım atölyesi tamamlanmıştır. İlk hücumbot, 10 Temmuz 1972 tarihinde havuzlanmıştır.
Yine 1974 yılında NATO ENF tarafından, komutanlık sınırlarının doğu kesiminde önceden düşünülen cephanelik ile mayın depoları ve mayın iskelesi inşaatı projelendirilmiş, proje için gerekli incelemeler yapılarak, mevcut askeri limanı güney rüzgârlarından korumak amacıyla bir mendirek inşaatı eklenerek, NATO askeri konseyine kabul ettirilmiştir. Tesis inşaatlarına 27 Mayıs 1977 tarihinde başlanıp, 1980 yılında bitirilerek tesisler, mendirek dışında hizmete açılmıştır.

1 Nisan 1976 tarihinden başlayarak 7 adet Fırtına Sınıfı hücumbot (TCG Fırtına, TCG Tufan, TCG Mızrak, TCG Kalkan, TCG Kılıç, TCG Yıldız, TCG Karayel) ile TCG Ülkü’den (ana gemi) oluşan İkinci Hücumbot Filotilla Komodorluğu, Erdek Deniz Üssü’nde konuşlanmaya başlamış, gemilerin iaşe ve küçük onarımları burada gerçekleştirilmiştir.

1980 yılında mendirek inşaatı

8 Eylül 1980′de yapımına başlanan mendirek, 1983 yılında tamamlanmış, yine aynı yıl 50 hane, 11 bloktan oluşan Alaaddin lojmanları da hizmete girmiştir. 1983 yılına dek yalnızca yaz aylarında Erdek Deniz Üssü’nde kalan 2. Hücumbot Filotillası Komotorluğu unsurları, bu tarihten başlayarak sürekli şekilde Erdek’te konuşlandırılmıştır.
21 Temmuz 1981′de, TCG Kasırga Hücumbotu tarafından ilk “Penguen Güdüm Mermisi Atışı”, Erdek Körfezi’nde gerçekleştirilmiştir.
1981-1982 yıllarında TCG Yıldız ve TCG Kılıç’ın hizmet dışına çıkmasıyla Erdek’teki bot/gemi

sayısı önce 6′ya, 1983′te TCG Tufan, 1985′te TCG Fırtına ve 1987′de TCG Ülkü’nün kuruluştan çıkarılmasıyla 3′e düşmüştür. Erdek Deniz Üssü, Ege Denizi’ndeki kriz ve gerginliklerde, donanma gemilerine bütünleme amaçlı bir ileri üs olarak görev yapmıştır. 1989′da, TCG Karayel’in de hizmet dışına ayrılmasıyla 2. Hücumbot Filotillası Komodorluğu lağvedilmiş, TCG Mızrak ve TCG Kalkan, 4. Hücumbot Grup Komutanlığı emrinde, Erdek’te konuşlanmayı sürdürmüştür.
TCG BNB. M. Sülüs (Y-39), 9 Haziran 1994′te, Kartal Sınıfı hücumbot personelinin iaşesi amacıyla Erdek’te konuşlandırılmış ve 4. Hücumbot Grup Komutanlığı’na bağlanmıştır. 1 Ağustos 1996 tarihinden başlayarak, 3. Hücumbot Filotillası Komodorluğu ve bağlısı unsurlar, Erdek’te konuşlanmış olup, TCG BNB.M. Sülüs (Y-39) de, bu komodorluk emrine girmiştir.

Erdek 1999 Yılı

Deniz Kuvvetleri Komutanlığı’nın 4 Haziran 1999 tarihli emri gereği, Kartal Sınıfı hücumbotlar, 5 Temmuz 1999′da, TCG BNB.M. Sülüs (Y-39) ise 13 Temmuz 1999′da, yeni konuş mevkilerine intikal amacıyla Erdek’ten ayrılmıştır.
17 Ağustos 1999′da meydana gelen deprem felâketinin ardından Mayın Filosu Komutanlığı’na bağlı yüzer unsurlar, Erdek bölgesi, Çınar Limanı mevkiinde bulunan Erdek Deniz Üs Komutanlığı tesislerinde konuşlanmıştır.
Kuruluşundan bu yana kendisine verilen tüm görevleri başarı ile yerine getiren Mayıs Filosu Komutanlığı çağı yakalayarak, daha etkin görev yapabilmek, tüm dünya denizlerinde en etkin MKT gücü olma hedefine bir adım daha yaklaşmak amacıyla eğitim ve çalışmalarını Erdek’te yürütmektedir.